Çalışmak İbadettir

Alış-Veriş Yaparken Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar

sponsor

1-► İlk rükün karşılıklı olarak akdi yapılandır. Tüccara düşen alış-veriş yaparken dört kimseyi muhatap kabul etmemek ve alış-veriş muamelesinde bulunmamaktır ki bu dört kimse de;

Çocuk

Deli

Köle

Ama’dır

Çocukla herhangi bir ticari işlem yapılamaz

Çünkü çocuk mükellef durumda değildir. Deliler de aynen çocuklar hükmündedirler. Çocuğun ve delinin yaptığı anlaşmalar geçersizdir ve batıldır. Tüccar çocuklardan aldığı şeyleri ödemek zorundadır (Not 1’e bakınız altta). Fakat çocuklara veya delilere verdiği ve onların da kaybettiği şeyleri ödetmek hak ve selahiyetine sahip değildir. Onun zararını çekecek olanda yine kendisidir. (Not 2’ye bakınız altta)

(Not 1: Hanefilere göre çocuk, kar ve zararı ayırt edebilecek halde iken alış-veriş ettiyse, bu alış-verişin sıhhati babasının müsadesine mevkuftur. Babası kabul ederse alış-veriş sahih olur. Şayet önceden babası kendisine izin vermişse, mümeyyiz olan sahibinin bu alış verişi sahih ve makbuldur)

(Not 2: İmam-ı Azam, Ebu Hanife’ye, İmam Malik’e ve İmam Ahmed’e göre ama’ya malın vasfı olduğu gibi anlatılırsa alış-veriş sahihtir. İmam Şafii’den böyle bir rivayet varsa da meşhur olan yukarıdaki sözüdür.

Köle akıllı ise ve efendisi de kendisine alış-veriş yapmak hususunda izin vermişse, bu durumda kölenin yapacağı alış-veriş geçerlidir. Eğer efendisinin izni yoksa o zaman yapılan işlem geçersizdir. Bakkal, kasap, ekmek satan veya buna benzer bir esnaf, efendisinin izni olmayan bir köle ile alış-veriş yapmamalıdır. Bu verilen izin açıktan olur ve efendisi şöyle der; “Bu köle benim adıma alış-veriş yapmaya yetkilidir” yada çevredekilerin, kölenin böyle bir yetkiye sahip olduğunu bilirlerse, esnaf alış-veriş yapar.

Alış Verişte Gözleri Görmeyen İnsanın Durumuna Gelince

Ama her ne kadar görmediği şeylerin alış-verişini yaparsa da onun alış-verişi geçersizdir. Kendisi için alış-veriş yapacaksa bunun için gören bir failini vekil olarak tayin etmesi için emir verilir. Ama’nın birini vekil seçmesi ve vekilin de onun adına alış-veriş yapması sahihtir.

Bir tüccarın vekil seçtirmeden ama olan birisiyle yapacağı alış-veriş batıldır ve geçersizdir. Aldığının da verdiğinin de kıymetini ödemekle mükellef olur. Hanefi mezhebine göre ama olan kimseye malın vasfı olduğu şekilde anlatılırsa,yapılan alış-veriş geçerli olur.

Kafirle yapılan alış-veriş geçerlidir.

Ancak Müslümanların içinde oturmayan kafirlere mushaf, Müslüman köle ve silah satılamaz. Bu nevi alış-verişler reddolunmuştur ve bunların sahipleri günahkar olurlar.

Mal İster para yerine geçen mal olsun, isterse satılan mal olsun bunlarda aranan altı şart vardır

1-► Malın yapıldığı maddenin mis olmaması gerekir. Bu sebepledir ki, köpeklerin ve domuzların alım satımı sahih olmaz. (İmam-ı Azam, köpeğim alım-satımını tecviz eder. Saldırgan köpeklerin alım satımı ihtilaflıdır)

Hayvan ve insan ferslerinin alım satımlarını yapmak da sahih değildir (İmam-ı Azam’a göre mahsul almakta bundan faydalanıldığı için alım satımı caizdir. Domuz kılının dikiciler için alım-satımı da caizidir)

Fildişinden veya fil’in kemiklerinden imal edilen kap kacağın alım ve satımını yapmak da sahih değildir. Çünkü fil boğazlansa bile temizlenemeyeceği gibi, ölümüyle birlikte pisliği kemiklerine kadar geçer. Yıkanması onun pisliğini gidermez. (Hanefi mezhebine göre filin dişleri ve kemikleri temiz sayılır. Dibağat yoluyla derisi de temizlenebilir)

Şarabın alım satımını yapmak da caiz değildir. Eti yenmeyen bir hayvanın iç yağı, her ne kadar ışık ve gemi boyama gibi işlerde kullanılsa da bunların satılması caiz değildir. Esasında temiz olmasına rağmen, içinde fare boğulup öldüğü ve pislik düştüğü için pis olan yağların alınması ve satılması caizdir. Bunlar her ne kadar yenmezlerse de daha başka şekillere sokularak faydalanma yoluna gidilir. Sabun ve buna benzer şeylerde kullanılır

Oyun ve Müzik aletleri Satmak Caiz Midir?

2-► Alım satımı yapılan şey kendisinden faydalanılan maddelerden olmalıdır. Haşerelerin, farelerin ve yılanların alım ve satımını yapmak da caiz değildir. Kirpi, arı, pars, aslan, kaplan, fil gibi hayvanların etleri yenmemesine rağmen onların ticaretini yapmak caizdir. Ud, zenç, düdük ve buna benzer diğer oyun ve çalgı aletlerinin ticareti caiz değildir. Çünkü dini bakımdan bu aletlerin sağladığı herhangi bir fayda yoktur.

Çamurdan oyuncak gayesiyle imal edilen insan ve hayvan heykellerinin alınıp satılmaları da caiz değildir. Bunların kırılmaları gereklidir. Kağıtlarda bulunan ağaç ve çiçeklerin resimlerine müsamaha edilmiştir. İçinde hayvan resimleri olan tabak, elbise ve perdelerin alınıp satılmaları caizdir. Bu nevi resimli şeylerin duvarlara asılmaları caiz olmaz. Fakat yeri serilecek olursa bunda bir sakınca yoktur. Kendilerinden bu şekilde faydalanıldığı için bunların alım ve satımlarını yapmak caizdir.

3-► Alınan ve satılan mal, satıcının ya kendi malı olmalı veya mal sahibi tarafından satımını yapmak için kendisine izin verilmiş olmalıdır. Mal sahibinin izni olmaksızın yapılan herhangi bir satış işlemi caiz değildir. Mal sahibi sonradan bu satış muamelesine razı olsa bile satışın yeniden yapılması gerekir. Razı olacaklarına güvenip kocanın karısından, karının kocasından, babanın çocuğundan ve çocuğun babasından malını almaları caiz olmaz. Çünkü yapılan alış-veriş muamelesinin sıhhatli olabilmesi için öncelikle mal sahibinin rızasının alınması gerekir. Ne yazık ki çarşı ve pazarlarda bu çeşit alış verişler sık sık yapılmaktadır.

4-► Satanın sattığı malı şer’an ve hissen teskin etmeye muktedir olmalıdır. Yani satılacak olan malın görülebilir durumda olması gerekir.

5-► Satılan malın cinsi hangi maddeden yapıldığını, miktarının ve vasıflarının neler olduğunun bilinmesi gerekir. Satın alınan malın miktarı ya ölçerek yada tartarak veya görerek bilinir. Alan ve satan kimse bir malın alım ve satımını yaparken, falanca kaçtan satıyorsa bende o fiyattan satıyorum derse o fiyat da belli olmazsa bu yapılan satış muamelesi batıldır ve caiz değildir.

Ortalıkta olmayan bir şeyi satışı caiz olmaz. Eğer alan kimse alacağı malı önceden gördüyse ve malda da herhangi bir değişiklik meydana gelmediyse, bu durumda malı alabilir.

6-► Sattığı şeyi teslim etmektir. Bu satışın hususi olan şartıdır. Çünkü Resulüllah teslimi yapılmayan malın satışını yasaklamıştır

Kaynak: İmam Gazali / el-İhya / C:2 / bkz: 212-217

sponsor
Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı