İsrailoğulları doğru yoldan saptıklarında çeşitli sıkıntılarla cezalandırılmış, bozgunculukları sebebiyle yurtlarını kaybederek dünyanın çeşitli yerlerine dağılmışlardı. Her topluluk gibi onların arasında iyileri kadar kötüleri de vardı
Ancak onlardan sonra gelen bir nesilde, kötülük tüm topluma yayılırken iyilik azalmış, gizlenmiş ve mağlup konuma düşmüştü
Bu toplum, bir sonraki ayette şöyle tasvir edilmiştir: “Derken, onların ardından yerlerine Kitab’a (Tevrat’a) varis olan (kötü) bir nesil geldi. Şu geçici dünyanın değersiz malını alır ve (Nasıl olsa) biz bağışlanacağız derlerdi. Kendilerine benzeri bir mal gelse onu da alırlar. Allah hakkında, gerçek dışında bir şey söylemeyeceklerine dair onlardan Kitap’ta söz alınma-mış mıydı? Onun içindekileri okumamışlar mıydı? Halbuki Allah’a karşı gelmekten sakınanlar için ahiret yurdu daha hayırlıdır. Hiç düşünmüyor mu-sunuz? (Araf 169)”
Bunlardan birincisi Tevrat’a varis olmuş olmalarıdır. Yani Tevrat, onlara atalarından intikal etmişti. Kitabı doğrudan almayıp kendilerine atalarından intikal ettiğinden ona kalplerini açmamışlar; kalplerini açmayınca da ondan bir fayda görmemişlerdi. Böylece kitaba varis olmaları, lehlerine olması gerekirken aleyhlerine bir hüccet olmuştu. Oysa onlar, seleflerinin varisi olarak Tevrat’ı okuyup içeriğine muttali olmuşlardı. Ayette, ilahi kitabın atalarından sonra ellerinde olması ve onun içindekilere vakıf olmaları, mecazi anlamda “varis olmak” ile ifade edilmiştir.
Ayette sözü edilen neslin ikinci özelliği de kitaba, dünyaya ve dünya metaına bakışlarında ortaya çıkmaktadır. Onlar “Şu geçici dünyanın değersiz malını alır ve (nasıl olsa) biz bağışlanacağız” derlerdi.
Onlar Allah’ın haram kıldığı kumar, riba gibi günahları işler, insanlar arasında hüküm verirken rüşvet alır, Allah’ın kelamını tahrif ederlerdi. Oysa Cenab-ı Hakk’ın haram kıldığı şeyler dünyanın en değersiz şeyleridir. Allah onları çirkin oldukları için haram kılmıştır. Ancak onlar dünyayı asıl maksat olarak görüyor ve onu şiddetli bir arzu ile istiyorlardı.
Hırsları, onları, peşin, acil ve yakın olan dünya metaına yönlendiriyor; onun çirkin ve geçici olduğunu görmelerine engel oluyordu. Sözü edilen toplum, yaptıkları şeyin günah olduğunu, masiyetleri işleyenlerin ilahi tehdide muhatap olduğunu bildikleri halde günahlarında ısrar eder, Allah’ın kendilerini affedeceğini iddia ederlerdi
Üstelik tevbe etmeseler de affedileceklerini düşünürlerdi. Çünkü harama el uzattıkları ifade edildikten sonra peşinden, kesin bir dille kendilerinin affedileceklerini söylemektedirler. Fiilin “biz bağışlanacağız” şeklinde edilgen (meçhul) kulla-nılmasından anlaşıldığına göre onlar sadece belli günahlarının değil kendilerinin tümüyle affedileceğine inanırlardı. Kur’an’da bu düşünce açık bir şekilde reddedilmektedir.
Hz. Peygamber (s.a.v) de Allah hakkında asılsız temennilerde bulunan kişinin durumunu şöyle nitelemektedir: “Akıllı kişi, nefsine hakim olan ve ölüm sonrası için çalışandır. Zavallı (ahmak) kişi ise nefsinin arzu ve isteklerine uyan (ve buna rağmen hala) Allah’tan (iyilik) temenni edendir”
Üstelik samimi bir şekilde tövbe etmediklerinden, rüşvet ve haram kazancı fırsat bulduklarında tekrar alırlar; rüşvetten sonra rüşvet gibi haram kılınmış başka günahları işlemekten de geri durmazlardı. Günahları kalplerden söküp atan gerçek bir tövbe ile Hakk’a yönelmeksizin hayatlarını isyan içinde geçirip giderlerdi. Onların “(Nasıl olsa) biz bağışlanacağız.” temennisinin temelden yoksun olduğu şöyle bir kınama cümlesi ile ifade edilmiştir:
“Allah hakkında, gerçek dışında bir şey söylemeyeceklerine dair onlardan kitapta söz alınmamış mıydı?” Çünkü kitaplarında, tevbe etmeksizin affedileceklerine dair bir vaadde bulunulmamış; aksine tevbe etmeleri emredilmişti. Böyleyken onlar bu sözü Allah’a nispet etmişler, hak olmayan bir söz söylemişlerdi. Çünkü kitabı okumuşlar, incelemişler, tekrarlamışlar, ezberlemişler ama hakikatini idrak etmemişlerdi; şayet etselerdi onunla amel ederlerdi. Ayrıca yukarıdaki cümleden anlaşıldığına göre;
Bu surette Allah hakkında hak olmayan sözler söyler. Sonra kendisine yasaklanan kötü davranışı yapar; söz, kötü davranışın vesilesi olur. Ayet-i kerimede İsrailoğullarının tarihinden ibret verici bir kesit sunulmaktadır. Onlar Allah’ın kitabının ellerinde olmasının ehemmiyetini idrak etmekten uzak bir hayat sürmektedirler.
Allah’ın emirlerini temelsiz yorumlarla tevil etmekte, dini tahrif etmektedirler. İtaatkar kullara lütfedilecek ebedi nimeti, sapıtanların maruz kalacağı elim azabı bilmezden gelmekte; dünyayı ahiretten üstün görmektedirler. Yüce Allah bu büyük hakikati şöyle hatırlatmaktadır: “Halbuki Allah’a karşı gelmekten sakınanlar için ahiret yurdu daha hayırlıdır”
Sapkınlık ve hevalarının akıllarını ifsat ettiği ve onları artık idrak edemez hale getirdiği ayetin son cümlesinden anlaşılmaktadır: “Hiç düşünmüyor musunuz?” Bununla birlikte alimlerin çoğu bu cüm-leyi İslam ümmetine yönelik bir hitap olarak anlamıştır. Yani Kur’an, muhataplarına, “Onların halini ve kötü amellerini düşünüp idrak etmiyor ve bu konudaki cüretlerine hayret etmiyor musunuz?” demektedir
Kaynak: Abdülkadir Erkut / Diyanet Dergisi Mayıs 2020 / bkz: 34-35