Güzel Ahlak, Edep ve Haya

Kıskanmanın (Kıskançlık) Sebepleri

sponsor

Münafesenin (gıpta etmenin) sebebi; kendisinde nifaset bulunan bulunan bir şeyi sevmektir. Bu dini konuda olursa, Allah’ın sevgisi ve itaat isteğidir. Dünya ile ilgili olursa, onun sebebi dünya nimetlerinden hoşlanmak ve bu dünyalıkların kendinde bulunmasından zevk almaktır. Biz şimdi yerilen (kötülenen) kıskançlığın sebeplerini gözden geçireceğiz:

Kıskançlığı (haset etmeyi) artıran sebepler

Fakat bunları yedi bölümde incelemek mümkündür:

1-►Düşmanlık: İntikam almaya gücü yetmeyen kimse, intikamını almak için zamanını bekler. Düşmanına bir bela geldiği zaman bunu kendinin iyiliğine sayar ve mükafat olarak kabul eder. Bunun tersine düşmanına bir iyilik gelse, buna canı sıkılır ve Allah katında kıymetinin olmadığına hükmeder. Böylece düşmanından intikam almak şöyle dursun, onun nimetinin artmasına sebep olur.

Kısa ifade ile haset (çekememezlik) düşmanlık ve husumetin arkadaşıdır, onlar birbirinden ayrılmaz. Burada korunmanın çaresi; bu durumdan hoşlanmayıp söz ve karakteri ile daha fazla azıtmamaktır. Yoksa kızdığı adamın sevinci ile üzüntülü hali kendisince bir olması mümkün değildir.

2-► Teazzuz: Mal sahibi olan kimsenin haset etmesini ve ettiği hasedin yine kendi gücüne gitmesidir. Kendisi gibi olan kimsenin mal, mevki ve ilim yönünden kendisini geçeceğini zannetmesi ve eğer böyle olursa bunu hoş karşılamayacağı ve buna dayanamayacağı için onu kıskanmasıdır. Yani; kibri kendisinin yaptığından değil, başkasının kendine yapacağı kibirlilikten korktuğu için çekememezlik göstermesidir. Eşitliğe evet, üstünlüğe hayır şeklinde yapılan hasettir.

3-► Teaccüb: Direkt olarak, kendisinin kibirlenmesi, karşısında olan kimseyi küçük görüp kendi emrine alması ve yapacağı bütün işlerde kendi direktifleriyle ona emir vermesidir. Karşısında bulunan kimse bir nimete ulaştığı zaman,onun kendi emrinden çıkıp kibirleneceğinden ve kendinin buna dayanamayacağından korkması, kendisi ona böbürlenirken, onun kendisine karşı eşitlik veya üstünlük iddia edeceğinden çekindiği için ona haset eder.

4-► Dördüncü Sebep: Hayret ve hayranlık şeklinde yapılan hasettir.

5-► Arzu Edilen Şeyden Yoksun Kalma Korkusu: İki kişinin bir gaye için yaptıkları üstünlük yarışında yenilme, amacına ulaşamama korkusundan duyulan hasettir. İstediğine ulaşabilmek için kendine yardımcı olan her nimete hasmı tarafından haset edilir. Yani insanların isteği aynıdır. Bir gaye için uğraşan iki kişi birbirini çekemezler.

6-► Riyazet Sevgisi: Gayesiz olarak üstün mevki ve başkanlık sevgisine kapılmaktır. Mesela: İnsanın bir ilmin herhangi bir dalında eşi benzeri olmayan bir çalışma yapmaz arzusunda olması böyledir. Övülme sevgisi kendinde iyice yerleştiği ve insanların zamanın kendi sahasında yetişen en büyük insan, onun eşinde bir kimse yoktur gibi sözlerine sevindiği gibi. Falan yerde bu sahada çok büyük bir alim var manasında sözler duyduğu zaman canı sıkılır, kendine bir benzer bulunmasını istemez.

7-► Alçak Yaradılışlı Olmak: Adi yaratılışlı olmak ve Allah’ın kullara vermiş olduğu nimetlerde pintilik, cimrilik etmek. Görünüşte, başkanlık, kibirlenme, mal sevgisi gibi bir derdi yok. Bu nimetlerin kendisine verildiği kimseyi ona övdüğün ve onun iyiliklerinden bahsettiğin zaman ağrına gider, dinlemek bile istemez. Buna karşılık insanların sıkıntı, ıztırap, gerileme, amaçlarına ulaşamama gibi durumlarını anlattığı zaman ona da sevinir.

Böyle bir adam, insanların daima düşkünlük içinde bulunmalarına sevinen ve Allah’ın insanlara verdiği lütufta cimrilik eden kimsedir. Yaradılışı alçak olanın tedavisi de cidden zordur. Diğer sebepler geçicidir. Faka bu son sebep doğuştandır ve çok kötüdür. Giderilmesi imkansız gibi bir şeydir.

Hasedin esas sebepleri bunlardan ibarettir. Bu sebepleri azı, çoğu veya tamamı bir insanda bulunabilir. Sebepler çoğalınca haset gizlenemez, hastalık artar ve kontrol edilmesi imkansızlaşır. Tek sebepten meydana gelen hasetlikler çok azdır. Haset edenlerin ekserisinde bu sebeplerin birkaçı birden bulunur.

Kaynak: İmam Gazali / el-İhya / C:3 / bkz: 561-565

sponsor

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı