Nefis Muhasebesi

Riyanın Dereceleri

sponsor

Bil ki, riya çeşitlerinin bir kısmı diğerlerinden daha ağır ve kötüdür. Riya çeşitlerinin farklılıkları rükünlerinin ve derecelerinin farklı olamsından kaynaklanır. Riyanın rükünleri üçtür:

1- Riya niyetinin kendisi,

2- Riya yapılan şey,

3- Riya yapma amacı.

Riya niyetinin kendisi:

Buradaki niyette ya Allah rızası ve sevap kazanma kastı yoktur veya Allah rızası ve sevap kazanma kastı vardır. Sonra söz konusu sevap kazanma kastı ya daha kuvvetli ve galip veya zayıf veya ibadet kastıyla eşit olur. Bu şekilde dört derece ortaya çıkar:

1-► En ağırı olan bu derecede kulun kastı aslen sevap kazanmak değildir. İnsanların arasında namaz kılan, tek başına kalmış olsa kılmayacak, hatta belki de abdestsiz olarak insanların yanında namaz kılacak kişiyi buna örnek gösterebiliriz. Bu adamın bütün kastı ve niyeti riya ve gösteriş yapmaktır. Böyleleri Allah katında hiç sevilmezler ve gazaba uğrarlar. İnsanların kınamasından korktuğu için sadaka veren kişi de böyledir. Bu gibiler sevap kazanmayı murad etmezler. Tek başına kalsalar sadaka vermezler. Bu, riyanın en üst derecesidir.

2-► Riyanın yanında sevap kazanma kastı da vardır ancak yalnız başına olsa bu fiili yapmayacak olması itibariyle bu kasıt çok zayıftır. Yani, söz konusu kasıt yalnızken onu o fiili yapmaya sevk etmeyecek kadar cılızdır. Bu tür riya da bir öncekine yakındır. Sevap kastı zannı olmakla birlikte kişiyi tek başına amele sevk etmeyen fiil günahtan ve gazaptan uzak değildir.

3-► Sevap kastı ile riya kastının eşit olması halidir. Şöyle ki, bu iki şıktan her biri bağımsız olmuş olsalardı kişiyi amele sevk etmeyeceklerdi. Fakat ikisi bir araya gelince amel isteği harekete geçmiş oldu. Veya iki şıktan her biri bağımsız olsaydı kişiyi tek başına amele sevk edecektir. Bu da ıslah ettiği şeyin bir benzerini ifsat ettiği için günahtan uzak değildir.

4-► Yaptığı ameli insanların görmeleri sebebiyle canlılığının artıp güçlenmesidir. İnsanlar onu görmeseydi bile ibadetini terk etmeyecekti. Öte yandan sadece riya kastı bulunsaydı o ibadeti yapmayacaktı. Bu kişi sahih ve doğru olan kastından dolayı sevap alır, fasit kastından dolayı ise ceza görür.

Kaynak: İbnü’l-Cevzi / Minhacü’l-Kasıdin Ve Müfidü’s-Sadıkin / C: 2 / bkz: 85-86

sponsor
Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı